ir. Hajo Schilperoort, architect (Eindhoven)

De foto’s bij dit artikel tonen een huis is Coutras (Frankrijk) van 290m2, ontworpen door het Franse architectenpaar Anne Lacaton & Jeanne-Philippe Vassal. Het is gebouwd voor €65.000 (exclusief BTW, kavelkosten en honoraria van architecten en adviseurs). Een traditioneel gebouwd huis kost in Nederland drie of vier keer zoveel, dus voor hetzelfde geld zou je dan hooguit 80m2 krijgen.

Deze intelligentie op het gebied van kosteneffectiviteit (kosten-baten optimalisatie) ligt ten grondslag aan het werk van deze architecten. Ze gebruiken deze efficientie niet om op het Existenzminimum te gaan zitten, maar juist om de bewoners een zee van ruimte te bieden tegen een betaalbare prijs. 

De eerste strategie die ze hiervoor aanwenden, is het gebruik van goedkope standaard constructies zoals met name kassen, en in mindere mate loodsen. De architecten ontwierpen bijvoorbeeld sociale woningbouwprojecten door grote industriele structuren geschikt te maken voor bewoning door er geklimatiseerde kernvolumes in te plaatsen (lichte en goedkope bouw, want tegen het buitenklimaat beschut) en de tussenruimte  als wintertuin/serre te gebruiken. De kernwoning (volume in een kas of compartiment van een kas) kan daarbij geheel afgesloten worden, maar kan ook met schuifdeuren e.d. bijna geheel geopend worden, zodat de kernwoning zich uitbreidt tot aan de buitengrenzen van de kas, die op zijn beurt ook weer volledig open of dicht kan worden gemaakt. 

Wat wanneer open of dicht wordt gezet, volgt behalve uit de ruimtebehoefte als eerste ook uit het weer en gewenste binnenklimaat. Een kas vangt zonnewarmte (broeikaseffect), maar raakt deze ook weer eenvoudig kwijt zodra hij helemaal open wordt gezet. In gematigde klimaten zoals in Nederland is een gesloten kas 9 maanden per jaar comfortabel qua temperatuur. In strenge winternachten is de temperatuur te laag en moet het kernvolume gesloten/geisoleerd blijven. Op hete zomerdagen is het te warm in de kas, tenzij je alle ramen open zet en de zonneschermen in het dak (doeken) gebruikt. De bewoners en de woning bewegen dus mee met de dagen, de nachten, het klimaat.

De tweede besparingsstrategie is de onverschilligheid van de architecten tegenover materiele status, luxe en prestige. De architecten zetten een helder plan op, zorgen voor een duidelijke typologie, ze maken meters en zorgen voor ruimte en buitenruimte. ’Mooie’ gevels of afwerkingen staan helemaal onderaan de prioriteitenlijst.

Hun favoriete basismaterialen zijn polycarbonaat, cementplaat, multiplex, hekwerken uit ijzerdraad, gewaxte betonnen vloeren, zonwerende doeken, plastic folies, gordijnen en een aarden vloer. Kanalen en leidingen blijven doorgaans zichtbaar, waarmee een ongecompliceerd vrije loft-architectuur ontstaat. De keuze voor deze materialen is niet bedoeld om te provoceren of om een statement te maken, maar gewoon omdat ze weinig geld kosten en prima voldoen. 

De architecten hebben ook de sympathieke gewoonte dat ze de gevels niet tekenen of ontwerpen (laat staan dat ze hun gebouwen als artistieke of communicatieve sculptuur beschouwen). De gevels zijn eenvoudigweg het gevolg van de plattegronden, het bouwsysteem, de klimaateisen en de gewenste relatie tussen binnen en buiten. Vaak stellen ze voor om bloemen en planten te plaatsen, maar dat is dan vooral vanuit binnen, vanuit het gebruik geredeneerd.

Het is een verademing om te zien hoe vrij, hoe lichtvoetig, flexibel, ongecompliceerd en ruimhartig deze architectuur is, zeker in een vak waarin estheticisme en materiaalfetishisme hoogtij vieren. Dit zijn geen gebouwen om naar te kijken en foto’s van te maken; dit zijn gebouwen waarin je een goed humeur van krijgt! Het zijn gebouwen die volledig open staan voor zon, licht, lucht, ruimte, wind, bloemen, bomen, romantiek, improvisatie en geluk.