ir. Hajo Schilperoort, architect (Eindhoven)

Uittreksel uit het boek The New Urbanism: towards an architecture of community van Peter Katz, Vincent Scully, Peter Calthorpe en andere prominente pleitbezorgers van New Urbanism. 

Ik schrijf deze samenvatting omdat New Urbanism door haar tegenstanders met grote onwetendheid wordt afgedaan als een beweging die over gevels, retro en nostalgie zou gaan. Dat is volledig onterecht. New Urbanism heeft wel degelijk een goed onderbouwde inhoudelijke analyse en een visie (wat je er verder ook van vindt). Het zegt dan ook meer over de critici dan de beweging dat hun commentaren slechts over gevelstyling en representatie gaan.

The New Urbanism: towards an architecture of community:

De problemen in de huidige stedenbouw

• sociale isolatie en segregatie
• verstopping en congestie
• toenemende criminaliteit
• vervuiling
• hoge kosten door lage dichtheden van suburbaan gebied
• stad is er meer voor auto’s dan voor mensen
• er wordt gebouwd voor marktsegmenten, niet voor mensen
• ongevoeligheid voor de genius loci, de kwaliteit van de plek
• afbraak van landschap en landbouwgebied
• gebrek aan identiteit
• “not in my backyard” mentaliteit met no-growth en slow-growth lobbygroepen
• stratensysteem zonder schaal en zonder continuiteit van voetgangerspaden
• de lage dichtheid en structuur van sprawl maakt openbaar vervoer praktisch onmogelijk
• architectuur is vooral de expressie van zelf-expressie geworden
• architectuur verwijst enkel nog naar zichzelf, is abstract, formeel en autonoom
• het private belang heeft voorrrang genomen boven het gemeenschappelijke belang

De voorgeschiedenis van de huidige stedenbouw

• pendelen vanuit suburbaan gebied werd gestimuleerd met hypotheekbeleid en verkeersinfrastructuur
• modernisme boodt aanvankelijk (zeer welkom) licht, lucht, ruimte, bereikbaarheid en betaalbare massawoningbouw
• de slaapsteden begonnen werk te trekken, werden zelf stadjes en steden, projecteerden vervolgens hun eigen satellietstadjes, etc
• modernisme gaf voorrang aan private ruimte boven openbare ruimte
• modernisme gaf voorrang aan auto’s boven voetgangers
• modernisme stelde vanuit (eng) functionalistische invalshoek de scheiding van zo’n beetje alles voor, wat een desastreus effect heeft gehad op de straat, het stedelijke leven en de publieke zaak

Oplossingen voor de problemen van de huidige stedenbouw

• stop en bestrijd segregatie
• geef prioriteit aan voetgangers
• maak duidelijke lokale centra
• breng heldere begrenzingen aan
• zorg voor diversiteit van bevolking en functies/programma/gebruik
• beschouw en behandel de regio als een organisch geheel
• de belangen van de lokale delen, gemeenschappen of individuen staan niet boven de belangen van het grotere geheel
• bescherm landbouwgrond
• verspreid wonen en werken van de onderklasse
• herhaal het principe van hierarchische centra op elk schaalniveau
• openbaar vervoer vermindert de milieubelasting, het aantal parkeerplaatsen en cocooning
• wees groen

Basic rules for composing New Urbanism

Wijk/district

• maak gespecialiseerde districten, maar maak ze niet mono-functioneel
• zorg voor een gemengd programma: de moderne werkplaats is niet longer een slechte buur voor woningen of winkels
• zorg voor een centrum met bijvoorbeeld groen en restaurants
• vermijd doodlopende straten en cul-de-sacs
• schenk aandacht aan voetgangers

Buurt

• zorg voor een gebalanceerde mix van bewoners en programma, functies, activiteiten
• biedt een (brede) range van woningtypes aan voor verschillende inkomensgroepen
• beperk de afmetingen en geef duidelijke begrenzingen aan
• ontwerp de buurt rondom een centrum
• zorg ervoor dat openbaar vervoer, scholen en voorzieningen met 5 minuten lopen te bereiken zijn
• zorg voor een veelheid aan relaties met een fijnmazig netwerk aan onderling verbonden straten
• geef prioriteit aan openbare ruimte en gemeenschapsgebouwen
• zorg voor helder gedefinieerde en bebouwde straten
• een buurt moet een verblijfsgebied zijn, eerder dan iets waar je met de auto zo snel mogelijk doorheen racet

Corridor

• de corridor heeft ofwel een stedelijk, ofwel een groen ofwel een infrastructureel karakter

Straat

• de straat moet altijd onderdeel van een netwerk zijn
• een stratennetwerk wordt opgebouwd met een hierarchie in afmetingen en bereik
• de afmetingen van gebouwen zijn gerelateard aan de afmetingen van de straat
• straten beschikken over groene middenbermen en worden met bomen omzoomd

Blok

• kies de afmetingen van een blok zo dat alle zijden bebouwd zijn, bij elke voorkomende dichtheid
• voorzie altijd in een trottoir
• entrees, lobbies, openbare tuinen en functies op de begane grond moeten deel uitmaken van de openbare ruimte, of zich hier direct aan relateren
• positioneer parkeerfuncties bij voorkeur in de binnengebieden of ondergronds
• garages moeten een publieke gevel hebben en functies voor voetgangers op de begane grond
• als parkeerplaatsen onvermijdelijk zijn, moeten ze in oppervlak verdubbeld worden met groen

Gebouw

• gebouwen moeten een bijdrage leveren aan het publieke domein
• zorg ervoor dat de vormgeving refereert aan type (woningen, kantoren, instituties), niet aan stijl (!)
• voorschriften op basis van oppervlaktepercentages zijn te abstract, er moeten door minimale en maximale ruimtelijke contouren voor bebouwing worden geschreven
• parkeren moet niet per gebouw, maar per blok of buurt worden opgelost
• de overheersende ‘thematische’ gebouwtypes moeten zich aan de regel conformeren. Monumentale gebouwen kunnen hier de uitzondering op zijn.
• architectuur moet creatief voortborduren op tradities en types die hun waarde bewezen hebben
• maak gebruik van lokaal aanwezige en recyclebare materialen
• gebouwen moeten duurzaam zijn in plaats van consumeerbare wergwerpartikelen

Naschrift: New Urbanism borduurt inderdaad voort op traditionele stadsplanning. Er wordt dan al snel door tegenstanders het label ’nostalgie’ opgeplakt, om er vooral niet mee in discussie hoeven gaan. Feits is echter dat New Urbanism zich wel met de problemen van vandaag bezig houdt, en een antwoord heeft geformuleerd op fenomenen als wildgroei, segregatie, files, milieu, criminaliteit en onveiligheid. De ‘discussie’ is nu vaak een stammenoorlog, maar zou helemaal niet over labels als ‘modernistisch’ of ‘traditionalistisch’ moeten gaan. Als iemand een probleem signaleert en er een oplossing voor biedt, dan moet die oplossing op zijn merites worden beoordeeld, ongeacht de hoek waar die oplossing uit komt. Het getuigt niet van kracht om andere stromingen met laffe en luie labels af te doen.