ir. Hajo Schilperoort, architect (Eindhoven)

Are you a humanist? - is de vraag die Wouter Vanstiphout aan Koolhaas stelt. Denkend aan het Humanisme Oude Stijl, is het antwoord zonder twijfel negatief. Maar de architect heeft het wél onophoudelijk over zulke hypermenselijke dingen als programma, betekenis, cultuur, gebruik. Het gaat nooit eens over kosmische leegte, goddelijk licht of het Ding an sich. In plaats van de piramide, de tempel of de kathedraal, benoemde Koolhaas de Metropool tot het ultieme Monument: het menselijke leven in meest geconcentreerde vorm.

Het Humanisme Oude Stijl hanteert in essentie een christelijk mens- en wereldbeeld, zij het zonder de bijbehorende hemelse en helse taferelen. Door de Verlichting werd deze brave en makke mens een bewuste, rationele en soevereine Mens met een zekere trots. Hij is de bouwsteen van Hoge Beschaving, een mens die zodanig verlicht is dat hij zich als een ballonnetje verheft boven de substantiële - om niet te zeggen massale - realiteit. De Mensch van Koolhaas heeft hier nog maar weinig van weg. Het is er een die (soms ook tegen wil en dank) de lessen van Darwin, Nietzsche en Freud heeft geleerd. Die verwijzen ons eensgezind terug naar de Aarde: geen God, geen kloof tussen mens en aap en geen kloof tussen cultuur en natuur. 

Koolhaas is wellicht de eerste architect die dat vitalisme in zijn mensbeeld heeft geïntegreerd, die ruimte biedt aan de rol van de even primaire als primitieve instincten en driften die door het Humanisme zijn genegeerd. Zijn voorkeur voor natuurlijke krachten en processen spreekt ook uit de context van waaruit hij spreekt, zijn wereldbeeld: de Metropool. Dus geen planmatige constructie maar een ecologische biotoop. De metropool is een Subliem zelfregulerend Systeem, radicaal anders dan de Schone Stad van de Verlicht Humanisten. De Natuur heeft zich genesteld in de hersenstam (S) en in de dynamiek van onze massaliteit (XL). Als we deze update van het begrip ‘humaan’ meenemen, dan is Koolhaas zeker een Humanist.