ir. Hajo Schilperoort, architect (Eindhoven)

Ode aan Joseph Beuys (Hajo Schilperoort, 2002)

De mythe van Joseph Beuys (1921-1986) werd voornamelijk geschreven door de artiest zelf. Het is een integraal deel van zijn levenswerk. Naast 15.000 kunstwerken, creëerde Beuys ook zijn eigen cultus, mythologie en doctrine.

Beuys had een verlangen om de zwakkeren te helpen (hij wilde arts worden totdat die ambitie door zijn diensttijd in de oorlog werd gestopt), outcasts te rehabiliteren (als professor gaf hij vooral les aan hen die geweigerd waren door het instituut) en creativiteit te doceren als synoniem voor vrijheid en het leven zelf. We zien de rollen van arts, sjamaan (medicijnman), martelaar, docent, herder en de verlosser. We ontmoeten de persoon die op wonderbaarlijke wijze opstond uit de dood (zijn vliegtuig stortte neer boven de Krim), die ons gidst door de nacht en -jawel- sterft uit Liefde. De mythologie is totaal. Joseph Beuys herhaalde elke acte en eigenschap van Jezus Christus! Maar het interessante is dat hij hier een sjamanistische draai aan geeft.

De kunstenaar toont dieren (anima, lijf; niet te verwarren met animus, geest), geen mensen. Zijn favoriete materialen zijn vet, bont, vilt, honing, koper, hout, bloed. Ze vertonen allemaal sporen van degradatie door chemische, fysieke, biologische en mechanische processen. In zijn performances praat de artiest met dode dieren (Hoe men de kunst verklaart aan een dode haas). In conversaties zegt hij kennis te hebben van de Materiele Waarheid en de Spraak der Dingen. Voor al zijn werk geldt dat de dood en het levenloze er nogal levendig zijn; het leven lijkt op zijn beurt bezeten te zijn door de dood.

De kunstenaar appelleert aan religie, maar zonder God als antropocentrisch of antropomorfisch Idee: Beuys is trouw aan de Natuur. Hij is een sjamaan die niet op een arrogante, noch een verlossende manier in beschaving en mensheid gelooft. Zijn werk is raak en effectief. We zien geen cultuur maar natuur, geen humanisme maar animisme, en een zeer aanwezige en levendige ‘fysica’ in plaats van spiritualiteit en meta-ideologie. Dat maakt Beuys’ werk zowel primitief als uiterst primair, oerkunst in de (post)moderne tijd.