ir. Hajo Schilperoort, architect (Eindhoven)

41 kernbegrippen die anno nu een belangrijke rol spelen in het denken over architectuur:

abstractie is een eigenschap van moderne architectuur die haar tot een formeel spel maakt, ontdaan van figuratie en representatie. De ultieme limiet van abstractie is de lege vorm.

asymptoten beschrijven de uitputtende, extatische, utopische, sublieme tijd en ruimte van de heroïek. We treffen hier geen grenzen aan. De held bestaat bij de gratie van zijn triomf over de grenzen en is als zodanig zowel een naïef als een sacraal figuur.

blind Liefde en schoonheid maken niet blind. Ze nodigen ons uit de wereld door de ogen van de Ander te bezien.

chemie Soms resulteert de samenvoeging van een blauwe en een rode vloeistof niet in paarse vloeistof, maar verliezen ze zichzelf in de creatie van een wit poeder. Dit is het principe van de metachemica.

cultuur Cultuur zou iets anders moeten zijn dan een decoratie van het leven, want elke decoratie verbergt dat wat het decoreert. De Grieken begrepen cultuur als een nieuwe en verbeterde natuur, zonder binnen of buiten, zonder decoratie en conventie: cultuur als de unanimiteit van leven, denken, verschijning en wil. (Nietzsche)   

deconstructie is gelijksoortig aan Freud’s psychoanalyse of Nietzsche’s genealogie. Het zoekt niet naar andersheid  achter of buiten onszelf, maar zoekt naar de Ander die ons Zelf doorkruist.

dualisme Nietzsche’s postmoderne kritiek op het Socratisch dualisme kan samengevat worden als: er is ofwel Een wereld en/of er zijn er Vele, maar het zijn er geen twee. 

efficiëntie Immanuel Kant merkte op dat schoonheid een efficiëntie zonder doel is - niet te verwarren met effectiviteit voor een doel. Is het dan niet vreemd dat onze beschaving vaak bekritiseerd wordt om zijn efficiënte en doelloosheid? We zijn esthetici!

eindproject Het doel is een finaal project om te vormen tot fataal object.

fatalisme eert de wereld onvoorwaardelijk. Finalisme deelt dit vertrouwen in het lot niet en zoekt daarom naar een doel daarbuiten, waarmee deze wereld tot een middel wordt.

filosofie Architecten filosoferen over zoveel fenomenen omdat ze die oneindige ruimte bewoonbaar willen maken. Dat is het doel van de filosofische architect.

geheim Het echte geheim is nooit verborgen achter een masker, maar ligt verboregn achter onze eigen vooropgezette categorieën, verhalen, perspectieven en kaders.

gemeenschappen zijn gebaseerd op de lust voor communicatie en de (opmerkelijke) bereidheid om onder een gemene deler te zijn. 

grenzen Terwijl Koolhaas’ afstudeerproject voor ‘de vrijwillige gevangenen van architectuur’ ons duidelijk maakte dat de grens absoluut noodzakelijk is voor een onbescheiden architectuur, is de metropool nu juist grenzeloos per ‘definitie’.

horizon Sinds we geen utopie meer verwachten aan de horizon, is ruimte zowel geïmplodeerd als geëxplodeerd. We zijn in het Hier en Nu (punt) of in het Altijd en Overal (universum), hoe dan ook: we vinden geen plaats.

hypocrisie verandert kritiek in een ironische hypo-critique (Baudrillard).

immuun Het lichaam bestaat dankzij een discriminerend immuunsysteem dat bepaalt wat erbij hoort en wat niet. Hetzelfde mechanisme is werkzaam op sociaal, politiek, etnisch, economisch en psychologisch niveau. Het ’lichaam’ wordt echter alleen bij eerste aanraking ziek, en weet daarna hoe het met het voormalig ‘lichaamsvreemde’ om moet gaan.

katalysator Een auteur is een katalysator die een creatief proces begint en begeleidt, maar zelf niet aanwezig is in het basismateriaal noch in het uiteindelijke werk.

kosmopolitisch Copernicus riep een halt toe aan de antropocentrische wereld die om mensen draait. Maar kunnen we onszelf eigenlijk verbannen uit het centrum en vrijwillig verhuizen naar de marges van het bestaan? Ontstijgen we niet enkel het aardse om het universum te veroveren? Worden we geen kosmopolieten en uomi universali, hoe meer we weten van de kosmos, hoe meer we ons het universum eigen maken?

leegte In de kern van architectuur vinden we altijd leegte. Dit wordt ook wel ruimte genoemd.

luxe is de enige conditie die de wereld van zijn grenzen, betekenissen en doelen bevrijd.

metropool De metropool is het icoon van het postmodernisme, in die zin dat het een concept is dat grenzen noch centrum heeft.

moderniteit creëert het Nieuwe. En het produceert voortdurend verandering. Het thema van de ijdelheid en de zichtpositie van de mens die steeds in een andere wereld rondkijkt, verraden ook een forse dosis romantiek in het hart van de moderniteit.

onmiddellijkheid wordt enkel gevonden in de présence van het middel of medium zelf.

origineel Het moderne Westen vindt plaats in de lineaire ruimte tussen oorsprong en bestemming, terwijl het traditionele Oosten zich afspeelt in de circulaire ruimte van genealogie en reïncarnatie. 

perspectief De uitvinding van het perspectief in de Renaissance maakte het mogelijk om ons linea recta een weg voor te stellen naar de utopie die we op de horizon hadden geprojecteerd. En hij maakte het onmogelijk om in een andere tijd-ruimte te denken dan die van Vooruitgang en Doel.

plezier Het spel moet serieus genomen worden om een spel te zijn, en speels om serieus genomen te worden (Huizinga).

rede is een calculator. Een calculator heeft geen wil, noch maakt hij beslissingen.

representatie degradeert het ding tot een teken en ontneemt het zijn onmiddelijkheid en présence.

schaal Soevereine architectuur staat niet vijandig maar wel onverschillig tegenover de menselijke schaal en maat. 

schoonheid is het hoogste teken van macht. Het is voorbij contradicties, ontspannen en zonder stress. Geen noodzaak voor geweld; alles volgt en gehoorzaamt de meest beminnelijke trekken. (Nietzsche)

seksualiteit is het enige principe van creativiteit. Dus als er gesproken wordt over kennislichamen (body of knowledge), is de vraag: zijn ze seksueel? Opponerende theorieën bestrijden en verleiden elkaar en komen zo tot de conceptie en geboorte van een derde term, de incorporatie van een deels overgeleverde, deels nieuwe inspiratie. Dit is het principe van de metaseksualiteit.

spel De belangrijkste consequentie van het deconstrueren, ondergraven, ondermijnen en binnenste buiten keren van welke systematiek dan ook, is dat de wet verandert in een regel en het systeem verandert in een spel.

spiegels representeren alles, niets in het bijzonder. Ze verdwijnen achter hun eigen verschijning.

sublieme dingen gebeuren in een universum dat totaal onverschillig staat tegenover onze zorgen over leven en dood.

supplement Elk teken is een supplement, want het roept iets anders op dat zelf afwezig is, en tegelijkertijd laat het dat achter zich verdwijnen.

systeem Kant merkte op dat alle bewijzen over de wereld die geleverd worden door strijdige totaalsystemen juist zijn, omdat ze basisbegrippen gebruiken die ze zelf hebben geproduceerd. Omdat ze intern coherent zijn zullen ze zichzelf altijd bevestigen. De geldigheid van deze systemen kan uitsluitend beoordeeld worden door hun esthetisch comfort.

verveling is een filter die de gedegradeerde resten van een lang vergeten inspiratie obstrueert.

waarheid verdwijnt achter elke substitutie door teken of representatie.

wreedheid Japanse cultuur toont ons een immense wreedheid, gestileerd tot zijn meest uitzinnige, pure vorm. Deze vorm van prachtige wreedheid perverteert het humanistische idee dat het Schone en het Goede per definitie samen gaan.

zin Het Engelse woord ’sense’, het Duitse ’sinnlich’, het Nederlandse ‘zin’; ze bewijzen dat er een gemeenschappelijke grond is tussen zinnelijk zijn, zin hebben en zinnig zijn. Dit is de grond voor een materialistisch-esthetisch manifest.